φυτόφθορα ριζών

Συμπτώματα

Ξαφνικός μαρασμός και κατάρρευση ώριμων δέντρων κατά τη θερινή καταπόνηση από ζέστη, σκούρα βυθισμένα έλκη στη βάση του κορμού που συχνά εκκρίνουν σκούρο χυμό, το ριζικό σύστημα σάπιο μέχρι να απομείνουν μόνο μικρές λευκές τριχοειδείς ρίζες, σταδιακή γενική παρακμή και αραιό φύλλωμα 1-3 χρόνια πριν την τελική κατάρρευση, χαρακτηριστική αλλοίωση σε σχήμα V στη γραμμή του εδάφους όταν αφαιρεθεί ο φλοιός.

Συχνά συγχέεται με

• λευκή σήψη ριζών

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Ο Phytophthora cinnamomi (σήψη ριζών της αβοκάντο) και ο Rosellinia necatrix (λευκή σήψη ριζών) προκαλούν και οι δύο την ίδια εναέρια παρακμή στην αβοκάντο, οπότε πρέπει να σκάψετε στον λαιμό και στις τριχοειδείς ρίζες για να τους ξεχωρίσετε. Με τον P. cinnamomi οι λεπτές απορροφητικές ρίζες είναι μαυρισμένες, εύθρυπτες και σάπιες χωρίς καθόλου λευκή ανάπτυξη· το έδαφος είναι συνήθως υγρό ή κακώς στραγγιζόμενο και η παρακμή εξαπλώνεται αργά. Με τον R. necatrix βρίσκετε ένα πυκνό λευκό έως γκριζωπό μυκήλιο που απλώνεται σαν βεντάλια κάτω από τον φλοιό των μεγαλύτερων ριζών και του λαιμού, καθώς και λευκές βαμβακερές ίνες στο γύρω χώμα· αφαιρώντας τον φλοιό αποκαλύπτεται αυτό το τσόχινο λευκό στρώμα. Ψάξτε για τη λευκή βεντάλια και το τσόχινο στρώμα κάτω από τον φλοιό για τη Rosellinia, σε αντίθεση με γυμνές, μαύρες, πολτώδεις απορροφητικές ρίζες σε υγρό έδαφος για τη Phytophthora.

• αρμιλλάρια (σήψη ριζών)

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Armillaria mellea (μελιμύκητας): Αφαιρώντας τον φλοιό στη βάση του κορμού και στις ρίζες, βρίσκετε επίπεδες, βεντάλιοειδείς στρώσεις κρεμώδους-λευκού έως κρεμ μυκηλίου με φρέσκια μυρωδιά μανιταριού, καθώς και μαύρους, κορδονοειδείς ριζόμορφους που διατρέχουν το έδαφος και τις ρίζες. Το φθινόπωρο εμφανίζονται στη βάση του κορμού συστάδες μελί μανιταριών με δακτύλιο στο στέλεχος. Η σήψη είναι υγρή και ινώδης. Phytophthora cinnamomi (σήψη ριζών και λαιμού): Ο φλοιός στον λαιμό παρουσιάζει σκούρες, βυθισμένες αλλοιώσεις και κοκκινωπή-καφέ έως μαύρη χρώση του εσωτερικού φλοιού, συχνά με σκούρο όριο που εκκρίνει ρητίνη ή χυμό εκεί όπου ο νεκρός ιστός συναντά τον υγιή. Δεν υπάρχουν λευκές βεντάλιες, ριζόμορφοι ή μανιτάρια· οι λεπτές ρίζες είναι μαυρισμένες και σαπισμένες, και η παρακμή είναι εντονότερη σε υγρά, κακώς αποστραγγιζόμενα ή κατακλυσμένα εδάφη.

• σκαθάρι της σημύδας (Agrilus anxius)

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Και τα δύο προκαλούν στην ασημένια σημύδα (Betula pendula) αργό θάνατο από την κορυφή προς τα κάτω — αραιή κόμη, νεκρά κλαδάκια και κλαδιά, και μικρά, αραιά, ωχροκίτρινα φύλλα — επειδή και τα δύο διακόπτουν την παροχή νερού και χυμού του δέντρου. Για να τα ξεχωρίσετε, εξετάστε τον κορμό και τους κύριους κλάδους. Ο χάλκινος διατρητής της σημύδας (Agrilus anxius) αφήνει μικροσκοπικές οπές εξόδου σε σχήμα D, ανυψωμένες ελικοειδείς ραβδώσεις (φιδωτά εξογκώματα) πάνω από τις στοές των προνυμφών κάτω από τον φλοιό, και σκουριασμένα/χάλκινα εξογκώματα επούλωσης· η ξήρανση ξεκινά συνήθως στην ανώτερη κόμη και η κάτω πλευρά του φλοιού δείχνει καστανές στοές σε σχήμα ζιγκ-ζαγκ. Αντίθετα, η Phytophthora cinnamomi προσβάλλει τις ρίζες και τη βάση: αναζητήστε σκούρα, βυθισμένα έλκη που «αιμορραγούν» στον λαιμό και τον κάτω κορμό, συχνά με πισσώδες ή σκουριασμένο υγρό, μαζί με μαλακές σαπισμένες ρίζες· δεν υπάρχουν οπές εξόδου ούτε στοές, και η παρακμή συνδέεται με υγρό, κακώς στραγγιζόμενο ή πρόσφατα πλημμυρισμένο έδαφος. Ο Agrilus anxius είναι οργανισμός καραντίνας της ΕΕ — αν δείτε οπές σχήματος D ή ελικοειδείς στοές σε σημύδα εντός ΕΕ, αναφέρετέ το αμέσως στον εθνικό οργανισμό φυτοπροστασίας (NPPO).

• βακτηριακό κάψιμο

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Το Erwinia amylovora (βακτηριακό κάψιμο, fire blight) προσβάλλει το Cotoneaster από ΠΑΝΩ προς τα κάτω: εισέρχεται από τα άνθη και τις κορυφές των βλαστών, ώστε μαραίνονται πρώτα οι νεαρότεροι βλαστοί. Οι προσβεβλημένοι βλαστοί λυγίζουν σχηματίζοντας το χαρακτηριστικό 'γκλίτσα του βοσκού' και γίνονται σκούρο καφέ έως μαύροι, σαν καμένοι από φωτιά. Με ζεστό, υγρό καιρό εμφανίζεται κολλώδες, κεχριμπαρένιο έως γαλακτώδες βακτηριακό έκκριμα στον μαυρισμένο φλοιό, και ένα ευκρινές όριο (έλκος) χωρίζει το νεκρό από το ζωντανό ξύλο. Οι ρίζες και ο κάτω κορμός παραμένουν υγιείς. Το Phytophthora cinnamomi (σήψη ριζών και λαιμού) προσβάλλει από ΚΑΤΩ προς τα πάνω: σαπίζει τις λεπτές ρίζες και τον λαιμό σε υγρό, κακώς αποστραγγιζόμενο έδαφος, ώστε όλο το φυτό μαραίνεται και κιτρινίζει ή καφετιάζει ομοιόμορφα, χωρίς γκλίτσα στις κορυφές και χωρίς έκκριμα. Κόβοντας τον φλοιό στο ύψος του εδάφους βρίσκετε μια κοκκινωπή-καφέ έως σοκολατί νεκρή βλάβη στον λαιμό, συχνά με ξινή οσμή· η κόμη παρακμάζει σταθερά αντί να δείχνει απανθρακωμένες, καμένες νεαρές κορυφές. ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ: Το Erwinia amylovora είναι ρυθμιζόμενος, υποχρεωτικά δηλωτέος οργανισμός καραντίνας της ΕΕ. Αν δείτε γκλίτσα, μαυρισμένες καμένες κορυφές και βακτηριακό έκκριμα, μην κλαδεύετε ούτε μετακινείτε υλικό – αναφέρετε αμέσως την ύποπτη περίπτωση στην εθνική υπηρεσία φυτοπροστασίας (NPPO).

• σκαθάρι Κίτρου

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Ο Anoplophora chinensis (κερασφόρο σκαθάρι των εσπεριδοειδών) είναι έντομο διατρητικό: παρατηρήστε στον λαιμό της ρίζας και στα κάτω 50 εκ. του κορμού στρογγυλές έως ωοειδείς οπές εξόδου 6-11 χιλ., σχισμές ωοτοκίας σε σχήμα Τ στον φλοιό και εμφανείς σωρούς από ανοιχτόχρωμα, χονδρά πριονίδια (frass) συσσωρευμένα στη βάση και πάνω σε εκτεθειμένες ρίζες· χυμός μπορεί να εκρέει από τις στρογγυλές στοές. Η ζημιά είναι μηχανική και το ξύλο κάτω από τον φλοιό είναι διατρημένο από μεγάλες κρεμώδεις προνύμφες. Ο Phytophthora cinnamomi (σήψη ρίζας και λαιμού) αφήνει τον φλοιό ανέπαφο, χωρίς οπές ή πριονίδια: αντ' αυτού ο κάτω κορμός εμφανίζει σκούρα, διαποτισμένα με νερό, βυθισμένα αιμορραγικά έλκη που εκκρίνουν σκουριασμένο-μαύρο ή κοκκινωπό χυμό κατά μήκος του φλοιού, και αφαιρώντας τον φλοιό αποκαλύπτεται μια οξεία γλωσσοειδής καστανή νέκρωση του εσωτερικού φλοιού και του καμβίου με σαφές όριο προς τον υγιή κρεμώδη ιστό. Ο Phytophthora ευνοείται από υγρά, κακώς στραγγιζόμενα ή συμπιεσμένα εδάφη και οι λεπτές ρίζες είναι μαυρισμένες και σάπιες, ενώ το σκαθάρι αφήνει καθαρές στοές και εκτοξευμένα πριονίδια.

• βακτηριακή κηλίδωση

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Στη Photinia × fraseri, ο Phytophthora cinnamomi είναι εδαφογενής σήψη ριζών και λαιμού: το πρόβλημα ξεκινά κάτω από το έδαφος, γι' αυτό αναζητήστε μάρανση ολόκληρων κλάδων ή ολόκληρου του φυτού με θαμπό καφέ κατάρρευση φυλλώματος, αραιές ρίζες και σκούρα κοκκινοκαφέ χρώση του καμβίου όταν κόψετε τον φλοιό στη βάση του κορμού κοντά στη γραμμή του εδάφους· η παρακμή είναι χειρότερη σε κορεσμένα, κακώς αποστραγγιζόμενα εδάφη. Ο Pseudomonas syringae pv. syringae είναι εναέρια βακτηριακή ασθένεια: κοιτάξτε ψηλά στην κόμη για διακριτές γωνιώδεις κοκκινοπό­ρφυρες έως καφέ κηλίδες φύλλων, μαυρισμένες βυθισμένες αλλοιώσεις βλαστών και κλαδιών, και έλκη που περιβάλλουν μεμονωμένους βλαστούς από την κορυφή προς τα κάτω, συνήθως μετά από δροσερό υγρό ανοιξιάτικο καιρό ή παγετό. Κανόνας: ο Phytophthora σκοτώνει από τις ρίζες προς τα πάνω με χρώση στον λαιμό, ενώ ο Pseudomonas σκοτώνει από τις κορυφές των βλαστών προς τα κάτω με ευδιάκριτες κηλίδες και έλκη κλαδιών.

• σκάθαρο αμπέλου

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Ο Phytophthora cinnamomi είναι εδαφογενής υδρομύκητας που προκαλεί σήψη ριζών και λαιμού: σηκώνοντας ένα μαραμένο ροδόδεντρο, οι λεπτές ρίζες είναι μαυρισμένες, μαλακές και γλοιώδεις, και ξύνοντας τον φλοιό στη βάση αποκαλύπτεται μια κοκκινοκάστανη έως σοκολατί κηλίδα στο εσωτερικό ξύλο, συχνά μετά από υγρό, κακώς στραγγιζόμενο ή ζεστό έδαφος. Η ζημιά του Otiorhynchus sulcatus (μαύρος γωνιοσκώληκας της αμπέλου) είναι μηχανική: στο χώμα της ρίζας βρίσκονται παχιές, άποδες, λευκές προνύμφες σε σχήμα C με ανοιχτοκαστανό κεφάλι που έχουν ροκανίσει τις ρίζες και δαχτυλιδώσει τον λαιμό, ενώ τα ματ μαύρα, άπτερα ενήλικα ανοίγουν καθαρές ημικυκλικές δαγκωματιές στα περιθώρια των φύλλων τη νύχτα. Οι προνύμφες στο έδαφος και τα οδοντωτά περιθώρια φύλλων επιβεβαιώνουν τον γωνιοσκώληκα· οι μαλακές μαύρες ρίζες και η σκούρα κηλίδα στον λαιμό επιβεβαιώνουν τον Phytophthora.

• βακτηριακό έλκος ακτινιδίου

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Στο ακτινίδιο, το Pseudomonas syringae pv. actinidiae (PSA) προσβάλλει τα υπέργεια μέρη: ψάξτε για σκουριασμένες κοκκινοκαφέ κηλίδες στα φύλλα με έντονη κίτρινη άλω, νεκρά ανθοφόρα μπουμπούκια και σκουριόχρωμη έως γαλακτώδη λευκή βακτηριακή εκροή που τρέχει από ρωγμές στον κορμό, στους βραχίονες και στις βέργες — η εκροή είναι εντονότερη την άνοιξη με τη ροή του χυμού, και τα έλκη ανοίγουν ξανά κάθε άνοιξη. Αντίθετα, το Phytophthora cinnamomi δρα στη γραμμή του εδάφους ή κάτω από αυτή: το έλκος είναι μια σκούρα, βυθισμένη, διαποτισμένη με νερό κηλίδα στη βάση του κορμού και στον λαιμό, και ξεφλουδίζοντας τον φλοιό βρίσκετε μια έντονη V-σχημη σοκολατί καστανή βλάβη, ενώ το ριζικό σύστημα έχει σαπίσει σε γλοιώδη υπολείμματα με ελάχιστες λευκές τριχοειδείς ρίζες. Καθοριστικό: εκροή + κηλίδες με κίτρινη άλω ψηλά στην κόμη δείχνουν PSA· σάπιες ρίζες + V-βλάβη στη γραμμή του εδάφους χωρίς κηλίδες φύλλων δείχνουν Phytophthora.

• ξαφνικός θάνατος δρυός

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Sto Camellia japonica, o Phytophthora cinnamomi einai edafogenis sipsi rizon: aposyntheteie tis leptes apporofitikes rizes (ginontai mavrokafe kai eufthrptes), dimiourgei sto epipedo tou edafous / ston laimo mia kokkinokafe lakkouva (kankro) se schima V, kai i komi argá kitrinizei, marainetai kai xerainetai mesa se 1-3 chronia me ta symptomata na anevainoun APO ti vasi pros ta pano; oi rizes einai orata sapismenes. O Phytophthora ramorum antithetos einai aeria sipsi me ygieis rizes: psaxte gia skoures kafe, ydatovreis kilides sta fylla me eukrini orio pou xekinoun apo tin akri tou fyllou i ton mischo kai trechoun kato kata tin kentriki nevrosi, mavra exaploumena kankra sta vlastaria kai xiransi vlaston sto PANO meros tou fytou, kathos kai grigori ptosi fyllon liges meres meta ti molynsi. Vasikos kanonas: vlavi pou anevainei apo to edafos me sapies rizes = P. cinnamomi; kilides kai xiransi se fylla kai vlastaria me ygieis rizes = ypopto P. ramorum. O P. ramorum einai organismos karantinas tis EE me ypochreosi anaforas (Kan. 2019/2072 Parartima II): an tairiazei to ano motivo, MIN kladevete kai min metakineite to fyto, kai eidopoiiste prota tin ethniki fytoygeionomiki archi (NPPO).

• καταπόνηση από ξηρασία

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Η καταπόνηση από ξηρασία και η σήψη ριζών από τον Phytophthora cinnamomi μοιάζουν σχεδόν πανομοιότυπες στην κόμη του κέδρου: και οι δύο προκαλούν κιτρίνισμα των βελόνων σε όλη την κόμη, στη συνέχεια καστάνιασμα, αραίωση του φυλλώματος και προοδευτική ξήρανση κλάδων, συχνά ξεκινώντας από το πάνω μέρος της κόμης. Ο καθοριστικός έλεγχος γίνεται κάτω από το έδαφος. Με την ξηρασία το χώμα είναι πραγματικά ξηρό, οι ρίζες και ο λαιμός της ρίζας παραμένουν σταθερές, ανοιχτόχρωμες και υγιείς, και το δέντρο ανακάμπτει μετά από βαθύ πότισμα. Με τον Phytophthora οι λεπτές ρίζες είναι μαυρισμένες, μαλακές και σάπιες με κανελί-καστανό αποχρωματισμό κάτω από τον φλοιό, συχνά υπάρχει σκούρα, ενίοτε ρητινορρέουσα αλλοίωση στον λαιμό της ρίζας, και η παρακμή επιμένει ή χειροτερεύει ακόμη και σε υγρό, κακώς στραγγιζόμενο ή υπερβολικά ποτισμένο έδαφος.

• μαλακή καστανή ψώρα

  Πώς να τα ξεχωρίσετε: Στο αρκουδοπούρναρο (Ilex), και τα δύο μπορεί να ξεκινήσουν ως θαμπό κιτρίνισμα όλου του φυτού με αραιό φύλλωμα και ξήρανση κλαδιών, αλλά τα καθοριστικά σημάδια βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία. Το Coccus hesperidum (καστανή μαλακή ψώρα) εμφανίζεται στα ΥΠΕΡΓΕΙΑ μέρη: επίπεδες ωοειδείς καστανές έως μπεζ ασπίδες 3-5mm κολλημένες στην κάτω επιφάνεια των φύλλων και κατά μήκος των βλαστών, ένα κολλώδες γυαλιστερό στρώμα μελιτώματος στα κατώτερα φύλλα, μαύρη καπνιά πάνω στο μελίτωμα και μυρμήγκια στο φυτό. Το Phytophthora cinnamomi (σήψη ρίζας και λαιμού από Phytophthora) ΔΕΝ δείχνει τίποτα στα ίδια τα φύλλα: αντ' αυτού, στη βάση του κορμού υπάρχει σκούρο βυθισμένο έλκος που συχνά εκκρίνει χυμό, μια καστανή αλλοίωση σε σχήμα V κάτω από τον φλοιό στη γραμμή του εδάφους, και ρίζες σαπισμένες ώς λίγες λευκές απορροφητικές άκρες. Η δοκιμή: ασπίδες και κολλώδη φύλλα με μελίτωμα που σκουπίζεται = το έντομο· ξερά φύλλα με σάπια βάση και νεκρές ρίζες = η σήψη ρίζας.